23 Haziran 2011 Perşembe

Kişisel Verilerin Korunması Bilgi Notu -I-

Dijital bir çağda yaşıyoruz. Dijital çağ sunduğu çok önemli olanakların yanında kişileri özel yaşamlarına yönelik saldırı ve ihlallere daha açık ve korumasız hale getiriyor. Dolayısıyla Türkiye'de de son yılların en çok şikayet edilen ve tartışılan konuların başında hiç kuşkusuz kişilerin yasadışı ya da yasal yollarla izlenmesi ya da dinlenmesi geliyor. 

İşte hukuk cephesinden bu tür saldırılara karşı bir yanıt olarak İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi, kişisel verilerin korunmasına ilişkin bugüne kadar Mahkeme'nin içtihatlarının özetlerini içeren bir bilgi notunu  21 Haziran 2011 tarihinde yayınladı. Söz konusu bilgi notuna (factsheet/fiches thematiques - information note) İngilizce ve Fransızca olarak Mahkeme'nin sitesinden ulaşmak mümkün. 

Türkiye'de de son yıllarda çok yaygın ve fütursuzca ihlal edilen bir insan hakkı olduğundan bu konudaki bilgi notunun ayrıntısına girmeden ilgili başlıklar altındaki içtihatların adlarını ve kısa açıklamaları sistematik olarak aşağıda bulacaksınız. İlgililerin ve mağdurların şikayeti bırakıp hukuken yapılabileceklerin peşine düştükleri takdirde bu içtihatlardan fazlasıyla yararlanacaklarını sanıyorum. 


Kişisel Verilerin Korunması

Genel ilkeler

Kişinin özel yaşamına ilişkin bilginin salt depolanması Sözleşme'nin 8. maddesi (özel yaşama saygı hakkı) anlamında bir müdahale oluşturur
  • Leander v. İsveç - 26/03/1987
  • Kopp v. İsviçre - 25/03/1998
  • Amann v. İsviçre - 16/02/2000
  • Peck v. Birleşik Krallık - 28/01/2003
Terörizmin engellenmesi
  • Klass ve Diğerleri v. Almanya - 06/09/1978 (Bu davada telefonların izlenmesine ilişkin yasada herhangi bir belirsizlik ve boşluk olmadığı gerekçesiyle başvurucunun istemleri reddedilmiştir.)
Modern bilimsel tekniklerin kullanımı

  • S. ve Marper v. Birleşik Krallık - 04.12.2008 
Bu davaya ilişkin kararında Mahkeme:
 "ceza adaleti sisteminde özel yaşamın çıkarlarının önemine karşı böylesi [modern bilimsel] tekniklerin yaygın kullanımına olası yararlarını dikkatli bir şekilde dengelemeksizin ve bedeli ne olursa olsun  izin verilmesi halinde Sözleşme'nin 8. maddesiyle sağlanan koruma kabuledilemez bir şekilde zayıflatılmış olur." demektedir.
Tutulan kişilerin dışarısı ile iletişimlerine müdahale

Mahkeme, sıklıkla tutulan kimselerin haberleşmesine getirilen engellemeler hakkında hüküm vermektedir. Bunlardan bazıları:
  • Tutulanlara gelen mektuplara ulusal mercilerin "sansürlenmiştir" ibaresi yazılı damgalama uygulamasının bu mektupların açılmış ve okunmuş olduğunu gösterdiği gerekçesiyle 8. maddenin ihlaline karar verdiği Polonya'ya ilişkin bir dizi karar için bkz.: Pisk-Piskowski v. Polonya; Matwiejczuk v. Polonya; Przyjemski v. Polonya kararları.
  • Mahkeme, daha sonra bu tür uygulamalara karşı Polonya'nın etkili bir iç hukuk yolu oluşturduğu gerekçesiyle red kararı verdiği Bista v. Polonya kararı - 12/01/2010 ve ayrıca Kasım 2010 tarihinde verdiği Mocny v. Polonya kabuledilemezlik kararı.

  • Haberleşmenin engellenmesi: Golder v. Birleşik Krallık - 21/02/1975
  • Haberleşmenin izlenmesi-denetimi (interception): Silver ve Diğerleri v. Birleşik Krallık - 25/03/1983
  • Mahkeme tarafından haberleşmeye sınırlamalar getirilmesi: 8.madde ihlali- Campbell v. Birleşik Krallık - 25/03/1992 ; Cotlet v. Romanya - 03/06/2003
  • Açık görüşmede tutulan ile aile üyeleri arasındaki konuşmaların izlenmesi: 8. madde ihlali - Wisse v. Fransa - 20/12/2005
İletişimin izlenmesi


Telefon dinleme
         Polis tarafından izleme
  • Malone v. Birleşik Krallık- 02/08/1984: 8. madde ihlali - başvurucunun -çalıntı malların taşınmasına ilişkin duruşması bağlamında telefon konuşmalarının dinlenmesi ve aramalarının "ölçümlenmesi" (belirli bir telefonda aranan numaraların kayda alınması) yasaya uygun olarak gerçekleşmediği gerekçesiyle ihlal; Khan v. Birleşik Krallık - 12/05/2000 - başvurucunun yapılan uyuşturucu kaçakçılığı soruşturmasıyla bağlantılı olarak bir dinleme aparatıyla (device) başvurucunun izlenmesi- ihlal-
  • A. v. Fransa - 23/11/1993: bir soruşturma çerçevesinde bir polis komiserinin özel bir kişi tarafından bir cinayet işlemesi için işe alınan başvurucunun telefonun dinlenmesinin yasal usul izlenmeden ve yargıç kararı olmaksızın gerçekleştirilmiş olması nedeniyle ihlal kararı-
  • P.G. ve J.H. v. Birleşik Krallık - 25/09/2001: bir soygun işlediği şüphesiyle yakalanmasını müteakip başvurucunun polis merkezindeki konuşmasının kayda alınması - olay tarihinde polis tarafından ses kayıt cihazlarının kullanımına ilişkin herhangi bir düzenleme bulunmadığı gerekçesiyle 8. madde ihlaline-
  • Van Vondel v. Hollanda - 25/10/2007: Kuzey Hollanda/Utrech Bölgelerarası Cezai Soruşturma Timi'ni çevreleyen tartışmalar nedeniyle Hollanda'da ceza soruşturması yöntemlerini mercek altına alan bir parlamento araştırması bağlamında, Cezai İstihbarat Servisinde çalışan bir polis memuru olan başvurucunun bir muhbiri ile yaptığı telefon konuşmalarının kayda alınması - 8. madde ihlali- Mahkeme, ihlal kararına varırken, başvurucunun 8. madde uyarınca demokratik bir toplumda hukuk devleti uyarınca sahip olması gereken asgari derecedeki korunmadan mahrum bırakılmış olduğu sonucuna varmıştır. Mahkeme, bu kararında yetkililerin keyfi eylemlere karşı güvenceler sağlayan kurallar uyarınca teknik destek sağlamış olmalarını kabuledilebilir bulmamıştır.
  • Kruitbosch v. Romanya - karar bekleniyor: dava polis memurları tarafından ses ve görüntü kaydı yapılmış olması ile ilgili
         Bir yargısal merci tarafından izleme

  • Kruslin v. Fransa - 24/04/1990: Fransız hukukunun bu alanda yetkili mercilere tanıdığı uygulamanın kapsam ve şekline ilişkin takdir yetkisinin yeterli açıklıkta gösterilmemiş olması nedeniyle bir sorgu yargıcı tarafından bir cinayet davasında verilen telefon dinleme emrinin 8. madde ihlali oluşturduğuna ilişkin hüküm. Bu konuya ilişkin olarak ayrıca Wisse v. Fransa - (yukarıda anıldı); Halford v. Birleşik Krallık - 25.06.1997; Klass ve Diğerleri v. Almanya - (yukarıda anıldı) kararları.
Bir dairenin böcekle (içeri yerleştirilen bir tür dinleme cihazıyla) dinlenmesi

  • Vetter v. Fransa - 31/05/2005: bir cesette ateşli silah yarası tespitini müteakip, polisin cinayeti işlediğinden şüphelendiği başvurucunun dairesine, olağan bir ziyaretçi vasıtasıyla dinleme cihazları yerleştirmesi ile ilgili bu davada, Mahkeme, Fransız hukukunun, bu alanda yetkili mercilere tanıdığı uygulamanın kapsam ve şekline ilişkin takdir yetkisinin yeterli açıklıkta gösterilmemiş olması nedeniyle ihlal kararı vermiştir. 
  • P.G. ve J.H. v. Birleşik Krallık - 25/09/2001: Mahkeme, başvuruculardan biri tarafından kullanılan daireye polisin gizlice yerleştirdiği dinleme cihazıyla yapılan dinlemenin yasaya uygun olmadığı gerekçesiyle 8. madde ihlali tespit etmiştir.
Mesajlaşma sistemlerinin izlenmesi
  • Taylor-Sabori v. Birleşik Krallık - 22/10/2002: polis tarafından çağrı mesajlarının kullanılması: kontrollü bir ilacı sağlamak komplosuyla suçlanan başvurucuya gönderilen çağrı mesajının çağrı cihazının bir "klonu" kullanılarak izlenmesi; Mahkeme, bu davada bir özel iletişim sistemi aracılığıyla iletilen çağrı mesajlarının izlenmesini düzenleyen yasal bir sistemin bulunmamasını 8. madde ihlali saymıştır.
  •  e-posta mesajları bakımından ayrıcabkz., Copland v. Birleşik Krallık -  03/04/2007 kararı.

Hiç yorum yok: