28 Haziran 2011 Salı

AİHM: Gazetecilerin internetten kullandıkları materyaller için iç hukukta koruyucular olmalı

AİHM, 5 Mayıs 2011 tarihli Pravoye Delo Yayın Kurulu ve Shtekel v. Ukrayna (33014/05) kararında, internette bulunan bir belgeyi kaynak göstererek yayınlayan bir gazetenin yayın kurulu ve genel yayın yönetmenine verilen cezalar nedeniyle Ukrayna Hükümetinin ifade özgürlüğünü düzenleyen Sözleşme'nin 10. maddesini ihlal ettiğine karar verdi.


  • DAVAYA İLİŞKİN OLGULARIN ÖZETİ

Başvuruculardan ilki bir gazetenin yayın kurulu, diğeri ise genel yayın yönetmenidir. 2003 yılında, anılan gazete bir gizli servis elemanı tarafından yazıldığı iddia edilen bir haber websitesinden indirdiği isimsiz bir mektubu yayınlamıştır. Mektup Ukrayna gizli servisindeki bazı kıdemli memurların organize suçla bağlantılı yasadışı ve rüşvet işlerine bulaştıkları iddialarını içermekteydi. Gazete bilginin kaynağını göstermiş ve bir de mektuptaki bilginin yanlış olabileceği ve bir resmi açıklamayı davet ettiğini belirten bir yorum yayın kurulu tarafından yayınlamıştır. Mektupta bulunan bilginin kendisine hakaret ettiğini iddia eder bir kişi tarafından başvuruculara dava açılmıştır. Başvurucular birlikte sorumlu bulunmuşlar ve zarar için tazminat ödemeye mahkum edilmişlerdir. Birinci başvurucu ayrıca sözlerini geri aldığına ilişkin bir beyan ve ikinci başvurucu ise bir özür yayınlamaya da mahkum edilmişlerdir.

  • KARAR - 10. madde


(a) bir özür öngören ceza: 

Mahkeme öncelikle, ulusal hukuk hakaret davalarında zarar gören tarafa gerçek olmaya ifade ve hakaretamiz açıklamanın geri alınmasını talep etme hakkı verirken, ikinci başvurucunun resmi bir özür yayınlamasına ilişkin özel olarak öngörülmüş bir hüküm bulunmadığını tespit etmiştir. Ne Ukrayna mahkemelerinin uygulanabilir mevzuatı böylesi geniş bir yorumlama eğilimine dair bir kanıt bulunmakta, ne de ulusal mahkemeler ve ne de Hükümetin böylesi ilgili ulusal kurallardan açıkça bir ayrılma için açıklamaları bulunmaktadır. Dahası, mevcut olaylardan sonraki ulusal yargı pratiği hakaret davalarında bir özür yükümlülüğüne hükmetmenin ifade özgürlüğüne ilişkin Anayasal güvencelere karşı işleyebileceği not edilmiştir. Sonuç olarak, ikinci başvurucuya ilişkin bir özür yayınlaması emri yasaca öngörülmemiştir. 
Sonuç: ihlal (oybirliğiyle)

(b) İnternetten elde edilen belge belgelerin gazetecilerce yayınlanması için Ukrayna hukukunda koruyucuların yokluğu

Ukrayna hukuku basında yayınlanan belgelerin tıpkı basımları için hukuki sorumluluktan bağışıklık sağlamaktadır. Bu genel olarak başkalarının beyanlarının yayımlanması için gazetecilerin özgürlüğüne Mahkeme'nin yaklaşımıyla uyumludur. Bununla birlikte, ulusal mevzuat uyarınca kaydı yapılmayan internet kaynaklarından alınan materyalleri yayınlayan gazeteciler için böylesi bir bağışıklık bulunmamaktadır. Ayrıca, internet medyasının, genel olarak internet temelli medyanın statüsü ya da internetten elde edilen bilginin kullanımına ilişkin Devletçe kaydını düzenleyen kurallar bulunmamaktadır. Mahkeme, internetin basılı medyadan farklı bir bilgi edinme aracı olduğunu, içeriğinin zarar verme tehlikesi taşıdığını ve internet üzerindeki iletişimin bu [tehlikeyi] basının oluşturduğundan çok daha fazla yaratabileceğini kabul etmektedir. 

Sonuç olarak, basılı medyadan ve internetten alınan bilgi farklı olabilir. Yine de profesyonel medya etkinlikleri bağlamında internetin oynadığı mevcut rol ve ifade özgürlüğünün uygulanmasındaki rolü, gazetecilere yaptırımlara maruz kalma korkusu duymaksızın internetten elde ettikleri bilgiyi kullanmalarına izin veren ulusal düzeyde yeterli bir yasal çerçevenin bulunmaması basının "kamu çıkarlarının bekçisi" ("public watchdog") olarak asli işlevini yerine getirmesini ciddi olarak engelleyebilir ve başlı başına basın özgürlüğüne haksız bir müdahaleye neden olabilir. 

Gazetecilerin internetten elde ettikleri bilgiyi kullanmak için ulusal hukukta yeterli koruyucuların bulunmayışı nedeniyle, başvurucular söz konusu yayının yol açabileceği sonuçları yeterli derecede öngörememişlerdir.

Sonuç: ihlal (oybirliğiyle).


Hiç yorum yok: